Osmanlı & Amerika İlişkileri ve Osmanlı Yardımı

Osmanlı & Amerika İlişkileri ve Osmanlı Yardımı

Amerika ile Osmanlı İmparatorluğu arasında resmi temaslar Sultan II. Mahmut devrinde 1830 yılında imzalanan dostluk ve ticaret Mübadelesi ile başlamıştır. Ticari faaliyetler ise 1785 senesinden beri devam etmekteydi. İlk Amerikan gemisi II. Selim döneminde, 1797 senesinde İzmir’e ve 1800 yılında İstanbul’a gelmiş ve ilk Amerikan Konsolosluğu 1802 senesinde İzmir’de faaliyete geçmiştir. Osmanlı İmparatorluğu ile Amerika arasında resmi bir anlaşmaya dayanan temaslar kurulmadan önce, Andrew Jackson’un Amerika Birleşik Devletleri Başkanlığı’na seçilmesi ötürü dönemin sultanıı olan II.Mahmut, kendisine bir tebrik ve iyi niyetler imasında bulunmuş, Andrew Jackson’da bunu büyük zarafet ve samimiyetle karşılamıştı.

Amerika Birleşik Devletleri’nin güneyinde yer alan komşusu Meksika, uzun süren bir iç savaş ve bunalım içindeydi. Olayların sonucu olarak, Texas’a yerleşik hayata geçmiş olan Amerikalıların yaptıkları bir ayaklanma sonucunda, bu eyalet 29 Aralık 1836’da Meksika’dan kopup Amerika’ya katılmıştı. Meksika bunun önüne geçmek istemesine karşın sonuç alamamıştı. Bu sorun iki devlet arasında sorunların başlangıcı oldu. Bu sorunlar zamanla çözümlenemeyerek, 8 Mayıs 1846 tarihinde başlayan bir savaşla sonuçlandı. Bu savaş Amerika’nın askeri gücünü küçük gören Meksika’nın mağlubiyeti ile neticelendi. 2 Şubat 1848 tarihinde imzalanan Guadalupe Hidago Barış Andlaşması sonunda Meksika, topraklarının yarısını (California, Nevada, Utah, Arizona, New Meksiko eyalatleriyle Colorado eyaletinin bir kısmını) Amerika’ya vermek zorunda kaldı.

Savaştan sonra, Meksika bu sorunu net bir biçimde çözmeye karar verdi. 19. yy.’da Avrupa devletlerinin Ortadoğu’da giriştikleri sömürgecilik savaşlarında nakliye için çöllere ve çorak alanlara olağanüstü dayanıklılık gösteren develerden yararlandıkları biliniyordu. Amerika da ordu nakliye düzenini deve kervanları ile takviye etmeye ve hatta bunu önemsemeye karar verdi. Ancak bu arada develerin bol olarak yaşadığı yerlerde fazla temas ve resmi kanalları olmadığı için, bu konuda Osmanlı İmparatorluğu’na başvurmaya karar verdi ve Amerika donanmasının bir nakliye gemisi 1855 yılı Ekim ayında İstanbul’a geldi. Bu geminin komutanı David Nixon Porter’dı. David Nixon Porter daha sonra Amerika deniz kuvvetlerinde amiral olarak görev yapmış ve 12 Nisan 1861 yılında başlayıp dört yıl süren yorucu iç savaş esnasında büyük nam kazanmıştır. Babası Komutan David Porter ise Amerika’nın ilk Osmanlı Büyükelçisidir. 1831-1843 yılları arasında bu vazife ile İstanbul’da bulunmuş, Türk-Amerikan dostluğunun başlatmış, Sultan II. Mahmut’un itimadını kazanmış, Osmanlı’da çok sevilmiş ve kendisinin de çok sevdiği İstanbul’da ölmüştür.

Amerika’nın İstanbul Elçiliği, Osmanlı Dışişleri Nazırlığına 29 Ekim 1855 tarihinde ulaştırdığı bir yazıda şöyle deniyordu: “Amerika Birleşik Devletleri tarafından bu vakitten sonra Meksika ve California’da deve kullanılmasına karar verilmiş ve İstanbul’dan otuz beş devenin getirilmesi için bahriye subaylarından Mr. David’in komutasındaki bir gemiyi bu tarafa göndermiş olduğundan, Osmanlı ile Amerika arasında mevcut bulunan iyi ilişkiler ve dostluk vesilesi ile Osmanlı İmparatorluğu bir çift erkek ve bir çift dişi deve verdiği takdirde bunun büyük bir hoşnutluk sağlayacağını Amerika Elçisi arza ve beyana cesaret eder.”

Sadrazam olan Mehmet Emin Ali Paşa, bunun üzerine, meseleyi ve kendi düşüncelerini Saray Başkâtipliğine şu yazı ile bildirir: “Amerika Devleti’nde deve kullanılmasına karar verilerek otuz beş devenin getirilmesi için İstanbul’a bir gemi yollanmıştır. Bir çifti erkek ve bir çifti dişi olmak üzere iki çift devenin verilmesi ricasına dair elçilikten gelen yazının tercümesi Padişah hazretleri tarafından görülmek üzere arz ve takdim olundu. İstenen iki çift deve aslında pek az bir şey olduğundan ve verilmesi padişahımızın şanı gereği bulunduğundan alasından tedarik edilerek elçiliğe verilmesi ve bedelinin devlet hazinesinden ödenmesi hakkında Sultanın, iradesi nasıl çıkarsa ona göre hareket edilecektir.”

Sultan Abdülmecit’in bu husustaki olumlu iradesi, sadrazama Saray Başkâtipliğince şu şekilde bildirilmiştir.

“Sadakat tezkeresi ve elçiliğin yazısı padişah tarafından görülmüş ve istenen iki çift devenin alasından tedarik edilerek bedelinin hazinece ödenip elçiliğe verilmesi uygun görülmüştür. 13 Kasım 1855”

Böylece, Amerika’nın damızlık için istediği deve bedelsiz olarak verilmiş, öbür 31 deve de bedeli karşılığında piyasadan satın alınıp Amerika’ya götürülmüştür. Bunlar ordu hizmetinde kullanılacakları için böylece Türkiye Amerika’ya askeri bir yardımda bulunmuş oluyordu. Nitekim bu develer üretilip nakliye katarları kurulmuş ve Amerika, iç savaşında büyük ölçüde bunlardan yararlanmıştır.




Etiketler: , , , , , , , , , , , ,

 82 defa okundu     


”Osmanlı & Amerika İlişkileri ve Osmanlı Yardımı” 1 Yorum

  1. Mercan Ateş dedi ki:

    NEREDESİN EY OSMANLI …

Yorum Yapın