Osmanlı İmparatorluğu’nun yıkılma döneminde, devletin kurtarılması için, siyasi kuruluşlar, kişi hakları, yeni kurumların kurulması konularında yapılması düşünülen köklü değişiklikler için Sultan Abdülmecid zamanında çıkartılan fermandır.

3 Kasım 1839′da açıklanan Tanzimat Fermanı, Türk demokrasi tarihinin ilk somut adımıdır. Sultan Abdülmecit döneminde dışişleri nazırı Mustafa Reşit Paşa tarafından açıklanmıştır. Gülhane Parkı’nda okunması nedeniyle Gülhane Hatt-ı Hümayunu veya Tanzimat-ı Hayriye de denir.

Fevzi Paşa… bu olayı, eşi Fitnat hanıma söyle açıklamıştır:

Mustafa Kemal, Küçük Mabeyn’de Sultan Vahdettin’le yaptığı son görüşmeyi (15 Mayıs 1919), sonradan Cumhuriyet devrinde söyle anlatmıştır:

Osmanlı İmparatorluğu’nun son on yılına imza atan örgütlerden biri ve en önemlisi Teşkilat-ı mahsusadır. İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin en seçkin fedai ve ajanları tarafından kurulan gizli servis, Meşrutiyet’in ilanında önemli bir rol oynamakla kalmadı, aynı zamanda İtalyanlar tarafından işgal edilen Libya’da, Balkanlarda ve Birinci Dünya Savaşı’nda inanılmaz bir direniş ve kahramanlık örneği sergiledi.

Savaşın başlamasıyla 1877 yılının Temmuz ayında Rusya Çarlık Ordusu Tuna nehrini geçerek Balkanlarda ilerlemeye başlamıştı.

1683 yılında Viyana önlerine gelen Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, şehri alacağından o kadar emindi ki, Viyana’yı aldıktan sonra yapacağı görkemli gösteriyi planlıyordu.

1600 yılında Avusturya’ya karşı ilerleyen Osmanlı ordusu Kanije kalesini ele geçirdi. Kalenin komutanlığına Tiryaki Hasan Paşa atandı. Kalede 6.000 civarında asker, 1 yıl yetecek cephane ve erzak bırakan Osmanlı ordusu geri çekildi.